IMO’dan Küresel Denizciliği Yeniden Şekillendirecek Karar: Gemi Sicilinde Şeffaflık Dönemi

Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Hukuk Komitesi, 13–17 Nisan 2026 tarihleri arasında Londra’daki merkezinde gerçekleştirdiği 113. Oturumu’nda, deniz ticaretinin omurgasını oluşturan gemi sicil sistemine ilişkin tarihî bir adım atmıştır. Komite, denizcilik dolandırıcılığını ve bayrakların kötüye kullanımını önlemeye yönelik ilk uluslararası yönergeleri resmen kabul etmiştir.

Esenyel Partners olarak, armatörler, gemi işletmecileri ve finans kuruluşları nezdinde doğrudan sonuç doğuracak bu gelişmeyi, müvekkillerimizin operasyonel ve hukuki risk yönetimi açısından özenle değerlendirmiş bulunmaktayız.

Mevcut Tablo: Gemi Sicilinde Düzenleyici Boşluk

Uluslararası hukukta, gemi sicil işlemlerini düzenleyen bağlayıcı bir çerçeve bugüne kadar mevcut değildi. Söz konusu boşluk, organize suç yapılanmalarının ve yaptırım rejimlerinden kaçınmak isteyen aktörlerin manevra alanını genişletmiştir.

IMO verileri, tablonun ciddiyetini açıkça ortaya koymaktadır:

• Yaklaşık 40 IMO Üye Devleti, bayrağının suç örgütlerince hukuka aykırı biçimde kullanıldığını raporlamıştır.
• Son bir yıl içinde 529 geminin, bayrağını taşıdığı devletin bilgisi ve rızası dışında sahte bayrak ile seyir ettiği tespit edilmiştir.
• Bu uygulamalar; uluslararası yaptırımların dolanılması, yasa dışı ve düzenlenmemiş (IUU) balıkçılık, insan ve uyuşturucu kaçakçılığı ile standart altı gemi işletmeciliği gibi fiillerin zeminini oluşturmaktadır.

Söz konusu hukuka aykırı uygulamalar, yalnızca can ve mal emniyetini değil; dürüst armatörler için hayati önem taşıyan adil rekabet düzenini de tehdit etmektedir.

Yeni IMO Yönergelerinin Temel Unsurları

IMO Genel Sekreteri Sayın Arsenio Dominguez’in oturum kapanışındaki ifadesiyle yönergeler, “emniyet, deniz çevresinin korunması ve gemi adamlarının refahı bakımından gemi sicil sistemlerinde gereken özenin gösterilmesini sağlamaya yönelik olumlu bir adım” niteliğindedir.

Yönergeler beş temel sütun üzerinde şekillenmektedir:

1. Uygunluk Kontrolleri: Geminin sicil için uygunluğuna ilişkin kapsamlı inceleme yükümlülüğü getirilmektedir.
2. Kayıt İşlemlerinde Kalite Güvencesi: Sicil prosedürlerinde standardizasyon ve denetlenebilirlik sağlanmaktadır.
3. Bilgi Kaynakları ve Uluslararası Veri Paylaşımı: Bayrak devletleri ile IMO arasında hızlı bilgi akışı sağlanarak, küresel ölçekli bir erken uyarı sistemi tesis edilmesi hedeflenmektedir.
4. Gerçek Faydalanıcı (UBO) ve Gemi Kimliği Doğrulaması: Kayıt öncesi, geminin gerçek sahibinin kim olduğu ve gemi kimlik bilgilerinin doğruluğu bakımından detaylı durum tespiti zorunlu hâle getirilmektedir.
5. Sicil Yetkisinin Hukuki Çerçevesi: Gemi tescil işlemlerini yürütmeye yetkili kişi ve kurumlar, açık mevzuat ve denetim mekanizmalarına tabi kılınmakta; paravan sicil ofislerinin önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

Komitenin Gündemindeki Diğer Kritik Başlıklar

Hukuk Komitesi aynı oturumda, denizcilik sektörünü doğrudan ilgilendiren başka önemli kararlar da almıştır.

• Standart Altı Gemicilik: Hukuka aykırı operasyonların önlenmesi amacıyla Düzenleyici Kapsam Çalışması yürüten yazışma grubu yeniden kurulmuştur.
• Alternatif Yakıtlarda Sorumluluk ve Tazminat Rejimi: Komite: mevcut uluslararası sorumluluk rejimlerinin alternatif yakıtların doğurabileceği özgün risklere cevap vermediğini tespit etmiş ve bu boşluğun kapatılması için yeni bir rejim geliştirilmesi yönünde çalışmaların sürdürülmesine karar vermiştir.
• Hürmüz Boğazı: Komite; Umman Denizi, Arap Denizi ve Körfez bölgesindeki gemilere yönelik tehdit ve saldırıları kınamış; İran İslam Cumhuriyeti’nin Hürmüz Boğazı ve Trafik Ayrım Düzeni (TSS) çevresinde mayın döşeme tehditlerini, geçiş ücreti sistemi uygulamasını ve ayrımcı tedbirlerini uluslararası hukuka ve transit geçiş hakkına aykırı ilan etmiştir.
• Gemi Adamlarının Adil Muamele Hakkı: 2025 yılında ILO/IMO ortak veri tabanına 6.000’den fazla gemi adamını etkileyen 410 yeni terk edilme vakası kaydedilmiştir. Komite, Üye Devletleri 2006 Denizcilik Çalışma Sözleşmesi’ni (MLC, 2006), 2014 değişiklikleri dâhil, onaylamaya davet etmiş; bağlayıcı zaman çizelgeleri içeren bir Standart İşletim Prosedürü (SOP) hazırlanması talimatını vermiştir.

Sektöre Yansımaları: Armatörler İçin Ne Değişiyor?

Yeni yönergeler, Türk bayraklı ve yabancı bayraklı filoları işleten müvekkillerimiz açısından operasyonel ve hukuki bir paradigma değişimi anlamına gelmektedir:

• Uyum programları kapsamında iç kontrol ve raporlama süreçleri güncellenmelidir.
• Gemi tescil süreçleri bundan böyle çok katmanlı hukuki incelemelere tabi olacaktır.
• Liman Devleti Kontrolleri (PSC) kapsamında sahte bayrak şüphesi bulunan gemilere yönelik yaptırımların ağırlaşması beklenmektedir.
• Gemi alım-satımı ve finansmanı işlemlerinde, gerçek faydalanıcı tespiti (UBO) ve gemi kimliği doğrulaması bakımından daha titiz sözleşmesel güvenceler talep edilecektir.

Esenyel Partners’ın Yaklaşımı

Esenyel Partners, uluslararası denizcilik hukuku, gemi finansmanı ve uyum alanlarındaki yerleşik tecrübesiyle; müvekkillerinin tüm gemi alım-satım, ipotek tesisi, bayrak değişikliği ve sicil tescil işlemlerini güncel IMO mevzuatına ve uluslararası regülasyonlara tam uyum içinde yürütmelerini temin etmektedir.

Yeni IMO yönergelerinin operasyonlarınıza etkilerinin değerlendirilmesi, sözleşmelerinizin gözden geçirilmesi ve sicil işlemlerinizin hukuka uygun biçimde yapılandırılması bakımından uzman kadromuz hizmetinizdedir.