JWLA-035: Karadeniz’de Yeni Listeli Bölge
Av. Selçuk Esenyel, SeaNews dergisinin Ekim-Kasım 2026 sayısında yayımlanan yazısında, Karadeniz’in neredeyse tamamının listeli bölgeye alınmasının gemi seferleri, savaş rizikoları sigortası ve çarter sözleşmeleri üzerindeki etkilerini ele aldı.
Boğaz’dan Karadeniz’e giren bir gemi, Türkiye kara sularından çıktığı anda listeli bölgeye girmiş olabilir.
Lloyd’s Ortak Savaş Komitesi 16 Eylül 2026’da Karadeniz’in neredeyse tamamını listeli bölgeye aldı; dört kıyıdaş ülkenin kara suları dışındaki her sefer artık bildirim, ek prim ve çarter yönünden ayrıca değerlendirilmeli.
Lloyd’s Market Association (LMA) ile International Underwriting Association (IUA) bünyesinde faaliyet gösteren Ortak Savaş Komitesi (Joint War Committee – JWC), 16 Eylül 2026 tarihinde yayımladığı JWLA-035 sayılı sirkülerle Karadeniz listeli bölge (listed area) tanımını önemli ölçüde değiştirmiştir. Değişiklik, Karadeniz’de ticaret yapan gemiler bakımından savaş rizikoları sigortası, ek prim yükümlülükleri, sefer planlaması ve çarter sözleşmelerinden doğan hak ve sorumluluklar yönünden önem taşımaktadır.
Karadeniz Alanının Tanımı
JWLA-035 ile Karadeniz’in koordinatlara dayalı önceki tanımı kaldırılmış, yerine “Rusya ve Ukrayna dışındaki kıyıdaş ülkelerin kara suları hariç olmak üzere Karadeniz” ifadesi getirilmiştir. Buna göre Karadeniz’in neredeyse tamamı listeli bölge kapsamına alınmış; Türkiye, Bulgaristan, Romanya ve Gürcistan kara suları kapsam dışında bırakılmıştır. Rusya ve Ukrayna kara suları listeli bölge içinde kalmaya devam etmektedir. Azak Denizi, Ukrayna’nın belirli iç suları, Rusya kontrolündeki alanlar ve Kırım’a ilişkin mevcut hükümler de yürürlüktedir.
Değişikliğin Seferler Bakımından Önemi
Önceki tanımda Karadeniz’in güneyinde geniş bir alan listeli bölge dışında kalıyordu; Türk Boğazları’ndan Karadeniz’e giren veya Bulgaristan, Romanya ya da Gürcistan limanlarına uğrayan bazı gemiler, rotalarına göre listeli bölgeye hiç girmeden seyredebiliyordu. JWLA-035 bu durumu esaslı biçimde değiştirmiştir.
Yeni tanıma göre Boğaz’dan Karadeniz’e giren bir gemi, Türkiye kara sularından çıktığı anda listeli bölgeye girmiş olabilir. Bulgaristan, Romanya veya Gürcistan’daki bir liman ile ilgili kıyı devletinin kara suları listeli bölge dışında kalsa da o limana giden rota listeli bölgeden geçebilir. Değerlendirme, yalnızca varış limanına göre değil, geminin fiilî rotası ve uygulanacak kara suyu sınırları dikkate alınarak yapılmalıdır.
Savaş Rizikoları Sigortasına Etkisi
Bir bölgenin JWC tarafından listeli bölge olarak belirlenmesi, o bölgeye sefer yapılmasını yasaklamadığı gibi sigorta teminatının kendiliğinden sona erdiği anlamına da gelmez. Bununla birlikte listeli bölgeye giriş, sigortacılar açısından artan bir risk oluşturur ve poliçe şartlarına göre şunları gerektirebilir:
- sigortacılara önceden bildirim;
- sefere özgü onay;
- ihlal teminatı (breach cover) düzenlenmesi;
- ek prim (Additional Premium – AP) ödenmesi;
- ek teminat şartlarının kabulü.
Karadeniz seferi planlayan armatör ve işletmeciler, hareketten önce tekne harp ve ilgili diğer savaş rizikosu poliçelerini gözden geçirmeli; poliçeye hangi JWLA listesinin dâhil edildiğini, iptal ve yeniden yürürlük hükümlerini, listeli bölgeye giriş bildirim şartlarını, ek prim gerekliliklerini ve coğrafi seyir sınırlarını kontrol etmelidir. Sirkülerin 16 Eylül 2026’da yayımlanmış olması, yeni listenin aynı tarihte her poliçe bakımından kendiliğinden yürürlüğe girdiği anlamına gelmez; uygulama tarihi ve mekanizması poliçe şartlarına ve sigortacının bildirimine göre belirlenir.
Operasyonel Hususlar
Karadeniz’de bulunan veya orada sefer yapması planlanan gemilerin konumları ve rotaları JWLA-035 ışığında yeniden değerlendirilmelidir. Türkiye, Bulgaristan, Romanya veya Gürcistan limanlarına yapılacak seferlerde limanın listeli bölge dışında olması tek başına yeterli değildir; geminin o limana giderken veya oradan ayrılırken listeli bölgeye girip girmeyeceği de belirlenmelidir. Kara suları içinde kıyı seyri planlanıyorsa rota sigortacıyla önceden teyit edilmeli ve gerektiğinde AIS, sefer planı ve ECDIS kayıtlarıyla ispat edilebilmelidir.
Çarter Sözleşmeleri
Değişiklik mevcut ve gelecekteki çarter sözleşmelerini de etkileyebilir. CONWARTIME, VOYWAR veya benzeri savaş rizikosu klozlarını içeren sözleşmeler özellikle şu yönlerden incelenmelidir:
- sigorta teminatının mevcudiyeti;
- mürettebata ödenecek ek ücret veya primler;
- alternatif rota ve rotadan sapma hükümleri;
- ek savaş rizikosu primlerinden hangi tarafın sorumlu olduğu;
- armatörün savaş rizikosuna açık bölgelere ilişkin talimatları reddetme hakkı;
- sigortacıların taleplerinden doğan ek masrafların paylaşımı.
Varış limanı listeli bölge dışında olmakla birlikte gemi o limana ulaşmak için listeli bölgeden geçmek zorundaysa ek primin ve diğer ek masrafların çarter sözleşmesi kapsamında hangi tarafa ait olacağı ayrı bir önem kazanır.
Römorkaj, Kurtarma ve Ölü Gemi Operasyonları
Yeni tanım, Karadeniz’deki römorkaj, kurtarma, enkaz kaldırma ve ölü gemi çekme operasyonları bakımından da dikkate alınmalıdır. Bu operasyonlara katılan gemi ve römorkörler risk bölgesinde daha uzun süre kalabileceğinden ve rota farklılık gösterebileceğinden savaş rizikosu teminatı sigortacılarla operasyon bazında teyit edilmelidir. Operasyon planı, rota, tahminî süre, römorkör ve çekilen gemiye ilişkin bilgiler ile acil durum planı; teminat şartları ve ek primin önceden kararlaştırılabilmesi için sigortacılara sunulmalıdır.
Armatör ve İşletmecilere Öneriler
Hareketten önce geminin rotası yeni listeli bölge sınırlarıyla karşılaştırılmalı, poliçe gereği bildirimler zamanında yapılmalı ve gerektiğinde ek prim ile teminata ilişkin yazılı teyit sigortacıdan alınmalıdır. Seferin çarter sözleşmesi kapsamında ek prim, ek mürettebat masrafı veya başka giderler doğurabileceği hâllerde ilgili hükümler, sefer talimatı kabul edilmeden önce gözden geçirilmelidir.
JWLA-035, Karadeniz’de savaş rizikolarının değerlendirilmesinde önemli bir coğrafi değişiklik getirmiştir. Daha önce listeli bölgeye girmeden yapılabilen bazı seferler, geminin Türkiye, Bulgaristan, Romanya veya Gürcistan kara sularından çıkmasıyla listeli bölgeye girişle sonuçlanabilir. Her sefer; fiilî rota, uygulanacak poliçe, sigortacıların talepleri ve çarter hükümleri dikkate alınarak ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her olay, ilgili poliçe, çarter sözleşmesi ve sefer koşulları ışığında ayrıca değerlendirilmelidir.
SeaNews dergisinin Ekim-Kasım 2026 sayısındaki diğer yazılara buradan erişebilirsiniz.