Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı Hakkında Bilgi Notu

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2023/5 sayılı Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ’e ilişkin yeni Uygulama Talimatı’nı 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe koymuştur. Yeni Talimat ile 26 Ocak 2023 tarihli önceki uygulama talimatı yürürlükten kaldırılmış; destekten yararlanma şartları, firma bazındaki limitler, banka kontrolleri ve usulsüz kullanıma bağlanan sonuçlar yeniden düzenlenmiştir. Yeni sistem, ihracatçıların ve döviz kazandırıcı hizmet sunan firmaların finansman planlamaları ve iç kontrol süreçleri açısından önem taşımaktadır.

Bilindiği üzere, 1 Ağustos 2026 tarihli ve 33327 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tebliğ ile döviz dönüşüm desteği temel oranı %2 olarak belirlenmiş olup bununla birlikte daha önce geçici olarak uygulanan %3 oranındaki destek ödemesinin süresi 31 Ocak 2027 tarihine kadar uzatılmıştı.

Destek Kapsamı ve Yararlanabilecek Firmalar

Bankalar ve TCMB tarafından belirlenen diğer mali kuruluşlar hariç, Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan tüzel kişiliği haiz firmalar destekten yararlanabilir. Kapsama döviz cinsi mal ihracatı gelirleri, yurt dışında yerleşiklerden elde edilen döviz kazandırıcı hizmet gelirleri (yabancılara Türkiye’de sunulan hizmetler dâhil) ve serbest bölge firmalarının yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlardan elde ettikleri dövizler girer. İlgili kıymetli maden ihracatından kaynaklanan dövizler kapsam dışında tutulmuştur (Talimat m. 3).

Destek işlemlerinde TCMB’ye ABD doları, euro veya İngiliz sterlini satılır. TCMB’nin alım satıma konu ettiği diğer dövizler, aracı banka tarafından bu üç para biriminden birine dönüştürülerek satılabilir. Destek tutarı, satış gününde TCMB tarafından saat 11.00’de ilan edilen döviz alış kuru üzerinden hesaplanan Türk lirası tutarına geçerli destek oranı uygulanarak belirlenir (m. 4 ve 5/1).

Yeni Destek Üst Sınırı ve Firma Satış Limiti

Her bir firmanın bir takvim yılında yararlanabileceği azami döviz dönüşüm desteği 100 milyon TL olarak belirlenmiştir (m. 5/5). Bunun yanında, destek kapsamında TCMB’ye satılabilecek dövizlerin Türk lirası karşılığı, firmanın faaliyet kârı ve 12 aylık iş gücü maliyeti üzerinden TCMB tarafından hesaplanan ayrı bir firma satış limitiyle sınırlandırılmıştır. Firmanın zarar etmesi hâlinde hesaplamada yalnızca iş gücü maliyeti esas alınır. Satış limitleri kural olarak ocak ve temmuz aylarında güncellenir; kullanılmayan limit sonraki takvim yılına devretmez (m. 6).

1 Ekim–31 Aralık 2026 dönemi için hem firma satış limitine hem de 100 milyon TL’lik azami destek tutarına 0,25 katsayısı uygulanacak olup bu 3 aylık dönemde destek üst sınırı 25 milyon TL’dir. 1 Ekim 2026 öncesinde gerçekleştirilen döviz satışları ve yararlanılan destekler bu dönemin kalan limitinin hesabına dâhil edilmez (Geçici m. 4).

Başvuru Şartları, Döviz Pozisyonu ve Süreler

Firmaların döviz satışında aracı bankaya destek talep formu ile SMMM veya YMM tarafından hazırlanıp firma ile birlikte onaylanan döviz pozisyonu bildirim formunu sunmaları gerekir. Döviz pozisyonu oranı %10’u aşan firmalar destekten yararlanamaz. Bildirim formu düzenlendiği tarihten itibaren 15 gün geçerlidir ve bu süre içinde birden fazla işlemde kullanılabilir. Formu onaylayan meslek mensubunun faaliyet belgesi de bankaya ibraz edilir (m. 5/4 ve 7/1).

Mal ihracatı bedellerinde ilgili İhracat Bedeli Kabul Belgesi ve gümrük beyannamesi şartları aranırken döviz kazandırıcı hizmet gelirlerinin kesin fatura tarihinden, serbest bölge firmalarının yurt dışı satış gelirlerinin ise ilgili Serbest Bölge İşlem Formu’nun onaylandığı tarihten itibaren 180 gün içinde TCMB’ye satılması gerekir. Peşin ihracat bedellerinde destek, satış sırasında talep edilebilir; ancak satıştan sonraki altı ay içinde en az satılan tutara karşılık gelen “Peşin Ödeme” ibareli gümrük beyannamesi bilgisi ile döviz pozisyonu bildirim formu sunulmadan destek ödenmez (m. 5/1 ve 5/9).

Özel İşlemler ve Aracı Banka Kontrolleri

Aracılı ihracatta, gerekli beyanname, sözleşme, gümrük beyannamesi ve fatura belgelerinin ibrazı şartıyla destek doğrudan tedarikçi veya imalatçı firmaya ödenebilir. Döviz kazandırıcı hizmetlere aracılık eden firmalar ise yalnızca hak kazandıkları aracılık hizmeti bedeli üzerinden destekten yararlanabilir. Dâhilde İşleme Rejimi kapsamındaki ihracatta destek matrahı belirlenirken bedelsiz ithalat tutarı ihracat bedelinden düşülür (m. 5/6, 5/11 ve 5/12).

Aracı bankalar dövizlerin yurt dışı kaynaklı olduğunu ve işlemin dayanak belgelerle uyumunu kontrol eder. İhracat bedelinin hesaba geldiği tarih ile destek talebi arasındaki dönemde bakiyenin ilgili bedelin altına düşmemiş olması ve bakiyenin ihracat dışı dövizlerle tamamlanmamış olması aranır. TCMB’ye satılan dövizler iade edilmez. Aracı bankalar firmalara ödenen destek tutarının azami %1’i oranında komisyon tahsil edebilir (m. 5/3, 7/2–3 ve 7/14).

Usulsüz Yararlanmanın Mali ve İdari Sonuçları

Desteğin usulsüz, amaca aykırı veya gerçeğe aykırı bilgi ve belgeyle kullanıldığının tespitinde, ödenen destek tutarı Talimat’ta öngörülen kur karşılaştırması esas alınarak yeniden hesaplanır; döviz satış tarihinden tespit tarihine kadar TCMB’nin tespit tarihinde ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden hesaplanacak faiz ve Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi eklenerek tahsil edilir (m. 8/1).

İhlal tespit edilen firmanın destek ve TCMB kaynaklı kredi başvuruları ile kullanım talepleri derhal kabul edilmez. İade tutarının ödenmesinden itibaren ilk tespitte bir yıl, sonraki tespitlerde üç yıl süreyle başvurular kabul edilmez. Ödeme yapılıncaya kadar firmanın kontrol ettiği, firmayı kontrol eden ve ortak kontrol altındaki diğer firmalar için de başvuru kısıtı uygulanır. Suç duyurusunda bulunulmasına TCMB karar verebilir (m. 8/2–4).

Bununla birlikte, tespit kapsamındaki toplam yararlanılan destek 100.000 TL’yi aşmıyorsa hesaplanan iade tutarının ödenmesi koşuluyla bir ve üç yıllık süre kısıtları uygulanmaz. TCMB’nin ihlalin niteliği ve diğer koşulları değerlendirerek ayrıca başvuru kısıtı kararı alma yetkisi saklıdır (m. 8/7–8).

Geçiş Hükümleri ve Önceki İşlemler

1 Ekim 2026’dan önce verilen döviz almama taahhütlerinin ihlalinde ve bu tarihten önce TCMB’ye satılmış peşin ihracat bedellerine ilişkin destek işlemlerinde mülga Talimat hükümleri uygulanmaya devam eder. Önceki Talimat kapsamındaki usulsüzlük tespitleri, yeni Talimat uyarınca yapılacak sonraki tespitlerin tekerrür hesabına dâhil edilmez (Geçici m. 1–3).

Değerlendirme

Yeni uygulama, destekten yararlanmayı yalnızca dövizin TCMB’ye satışına değil, firmanın mali verilerine, döviz pozisyonuna ve işlemin kaynağının kesintisiz biçimde belgelendirilmesine de bağlamaktadır. Bu çerçevede, firmaların destek talebinden önce kullanılabilir satış ve destek limitlerini kontrol etmeleri; ihracat ve hizmet gelirlerine ilişkin süreleri, banka hesap hareketlerini ve dayanak belgeleri birlikte değerlendirmeleri önem taşımaktadır. Özellikle usulsüz kullanıma bağlanan iade, faiz ve grup şirketlerine uzanabilen başvuru kısıtları dikkate alındığında iç kontrol ve kayıt düzeninin başvuru öncesinde gözden geçirilmesi önerilmektedir.

İletişim Bilgileri